Paylaş:
Bildirimler
Tümünü temizle

Kıyaslama sistemi

Mustafa Kaptan
(@mustafa-kaptan)
Moderatör Moderator

3.3-) kıyaslama sistemi

 

İngilizce dilindeki comparative ve superlative’yi bilirsiniz. Nomuli dilinde de buna benzer bir sistem var fakat detay olarak daha fazla muhteviyatı var. Mesela bizde bu arttırıcı-azaltıcı-kıyaslayıcı ekler niteliği olduğu gibi niceliği de değiştirebiliyor. Önce eklerden bahsedelim;

 

Derece

ek

özelliği

+++

-est / u

Niteliği-niceliği zirveye çıkartır

++

-eg / i-

Nitelik-nicelik arttırır

Derece yok

Ek yok

Normal durum

--

-en / ai- /numeil ölçüsü

Nitelik-nicelik düşürücü

---

-enest / anu- /numuil ölçüsü

Nitelik-nicelik dibe indirici

 

Örneklerimize geçelim şimdi de. Bu nicelik yükseltici:

 

Ek

Örnek

Anlam

-est

Kravdeste / ukravde

Çok fazla kalabalık

-eg

Kravdege / ikravde

Çok kalabalık

NORMAL

Kravde

Kalabalık

-en

Kravdene / aikravde / kureivde

Daha az / biraz kalabalık

-enest

Kravdeneste / anukravde / kuruivde

Çok az kalabalık

 

Küçültme eklerindeki bureito ve buruito ölçüsüne gelince bunlar hecede değişim yaparak kelime oluşturma yöntemlerindendir. Misal yukarıda gördüğümüz “kravde” kelimesini ele alalım nasıl hecelenir? Kı-rav-de diye. Ve bunu sesli harfsiz düşünelim nasıl olur k-r-v-d şeklinde. Ve bu ölçüyü kelimedeki k ve r harfine uygulayabiliriz yani kravde’den kuraveide ve kuravuide oluşur bu sayede. Bu ölçü için minimum 2 sessiz harf yeterlidir.

 

Şimdi kravde(kalabalık) deyince insanın aklı takılır hiç kalabalık değil demekle çok az kalabalık demek aynı mı? Diye. Aslında değil aralarında fark var tabiki de. O da mekana bakanın anladığı kadardır. Kalabalık değil demek kalabalığın zıttıdır yani hiç kalabalık yoktur. Hiç kalabalık değil demek için:

 

Akravde:hiç kalabalık değil

 

Şimdi de nitelik yükselticimize geçelim:

 

Ek

Örnek

Anlam

-est

Pulkesta / upulka

En güzel

-eg

Pulkege / ipulka

Daha güzel / çok güzel

NORMAL

Pulka

Güzel

-en

Pulkena / aipulka / puleika

Az güzel

-enest

Pulkenesta / anupulka / puluika

Çok az güzel

 

Tabi “çok az güzel” demekle “çirkin” demek arasında fark vardır. Çirkin demek için:

 

“Ugla” ya da “apulka” kelimeleri kullanılır.

 

Bu karşılaştırma ekleri fiillerde de çok kullanışlıdır. Nomuli’nin bu konuda bir sınırı yoktur. Malumunuz üzere nomuli dilinde “-i” son eki önündeki her şeyi fiil yapmadan duramaz. Şimdi bununla ilgili örneklere de geçelim:

 

 

Örnek fiil

Anlamı

-est

Amesti / uami

Kara sevdalı olmak

-eg

Amegi / iami

Aşık olmak / çok sevmek

NORMAL

Ami

Sevmek

-en

Ameni / aimi

Beğenmek / hoşuna gitmek

-enest

Amenesti / anuami

Az beğenmek

 

Tabi söylediğimiz gibi “az beğenmek” ile “hiç beğenmemek” bir değildir

 

Kıyaslama eklerinin küçültme eki olarak kullanılması:

 

Türkçe dilinde mesela küçültme eki olarak kullanılan “cık, cik” ekleri var. Örnek verecek olursak: hasancık, kulakçık gibi. Ya dabir şeye aciziyet veren mesela “çocukcağız” gibi. Bunları nomuli dilinde “-en” son eki karşılar. Örneklere geçiyorum:

 

Örnek

Anlam

Çocukcağız

Jeldeno / anijeldo / juleido

Kulakçık

Audileno / aiaudilo / auduleio

İnsancık

Hemeno / aihmo / humeio

Hasancık

Hasaneno / aihsano / Huseino

İsmailcik

İsmaileno / aîsmailo / iuseimailo

 

Not: küçültme eki yavru yapıcı ek değildir.

 

Kıyaslamada pekiştirme nedir?

 

Evet bizde kıyaslama sistemi aynı zamanda pekiştirme sistemi görevini de görür. Mesela türkçede ayrı-apayrı, yeşil-yemyeşil, geri geri, yavaş yavaş türünde durumlara pekiştirme diyoruz. Nasıl pekiştiriyoruz bir görelim nomuli dilinde örneklerle:

 

Örnek

Anlam

Grünega / igrüna

Yemyeşil / yeşil yeşil

Sekega / iska

Apayrı / ayrı ayrı

Retrege / iretre

Geri geri

İabege / îbe

Yavaş yavaş

Bilüega / iblüe

masmavi

 

Önemli kıyaslama ve miktar kelimeleri:

 

Öna mektaro = bir miktar

Önase = biraz

Önvahe = birçok

Peske = birkaç

Vahe = daha, çok

Maie = en

Ase, afezle = az

Fezle, se = fazla

 

3.3.1) aşırı yapıcı

 

nomulide kıyaslamayı gördük peki aşırı yapıcı yani hyperlative ek var mı? Var. Bu ek ve alternatifi mevcut. Bu ek –esv son ekidir zaten esva=aşırı demektir nomulide. Ve de bu –esv son ekine alternatif olarak x-e-x-ei ölçüsü vardır. Önce –esv’i tanıtalım örneklerimizle;

 

Kelime

Aşırı hali

Gala=büyük

Galesva=aşırı büyük.

Sunla=baharatlı

Sunlesva=aşırı baharatlı

Debola=zayıf

Debolesva=anorektik

 

Şimdi de bunun alternatifi olan bereito ölçüsünü görelim. Bunu kısaca şöyle tanıtabiliriz örneğin şegara kelimesi nedir? Şekerli demektir heceleri nasıldır şe-ga-ra şeklinde burada her x bir hece olsun ve heceleri sesli harfsiz düşünürsek ş-g-r olur o zaman aşırı şekerli demek için şegeira dememiz gerekir bunda ölçü budur. Örneklere geçelim;

 

Kelime

Aşırı hali

Gala=büyük

Geleia=aşırı büyük

Akva=sulu

Akeveia=aşırı sulu

Salda=tuzlu

Seleida=aşırı tuzlu

Pulka=güzel

Peleika=aşırı güzel

Alıntı
Topic starter Gönderildi : 07/06/2021 10:53 am
Barkas Hafai beğenme
Paylaş: