ido yapay dili

1907 yılında bazı esperantistlerin esperantoda reform isteğinin sonucudur ido dili. hakeza esperanto dilinde “ido” yavru manasına gelmektedir.

esperantonun mucidi zamenhofa bir sürü şikayet gelmiştir esperanto dilinin yapısı hakkında. hatta reforme edilmiş bir esperanto önerilmiştir akuzatifi ve aksanlı harfleri kaldırarak fransızcaya daha yakın olan bir dil amaçlanmıştır. esperanto komitesi bu değişiklikleri reddetmiştir aynı şekilde komite buna benzer önerileri de reddetmiştir. hakeza zamenhof bile bu önerileri kulak ardı etmiş ve kafa karıştırıcı bulmuştur. daha sonra ihtilaflar büyümüş ve Louis de beaufront tarafından ido projesi tasarlanmıştır. komiteden önce zamenhof esperantonun temsilini seçmişti. komitenin kuralları sözkonusu dilin yapımcısına dikte edildi lakin bu dikte edilenler savunulamazdı. komitenin dili fransızcaydı lakin herkes fransızca konuşamıyordu. komitenin başkanı “ido projesinin sahibi kimdir” diye sorunca couturat, beaufront ve leau cevapladı bunu lakin onlar değildi sahibi. Beaufront projenin temsilcisiydi sadece ve esperantonun daha zengin bir tanımını yaptı. Couturat, Leau, Beaufront ve Jespersen ve son olarak oy verenler hepsi ido projesi için çalışıyordu. 1 ay sonra couturat kazara beaufront’un ido projesinin sahibi olduğunu yazan bir mektubu Jespersen’e gösterdi jespersen buna kızdı ve halka açık bir itiraf istedi lakin bu hiç gerçekleşmedi.

esperanto hareketi liderlerinin yaklaşık %20’si ve sıradan konuşuların %3-4 kadarı ido projesine geçti ve proje mükemmelleştirilmek için birçok değişikliğe uğradı. ve bu yapılanlar birçok ido konuşucusunun dili öğrenmekten vazgeçmesine sebebiyet verdi. ido esperantoyu bölen bir proje olmasına rağmen esperanto projesi olduğu gibi durdu ve esperantistler de hakeza dili bırakmadı. aynı zamanda idocular kendi dilleri üzerinde özgürce çalışmaya devam ettiler dili aktif olarak tanıtmadan yıllar evvel. uluslararası dil arkadaşları birliği ile bir ido akademisi yeni bir dilin detayları üzerinde çalıştı ayrıca.

couturat ido dilinin baş taraftarıydı lakin 1914 yılında bir trafik kazasında öldü. 1. dünya savaşı sebebiyle ido akademisinin faaliyetleri durdu 1920 yılına kadar. 1928 yılında ido dilinin büyük münevver destekçisi Otto jespersen kendi yapay dili olan Novial dilini yaptı. Onun ido projesini terk etmesi idoyu kadük bıraktı. unutulmuşluğa mahkum bıraktı.

Bugün dijital çağda 500 kadar ido konuşan insan mevcuttur. internet günümüzde yapay dillerin tekrar güçlenmesini sağlamıştır.

ido dili esperanto diline benzemektedir bir esperantist ile bir idist birbirinin dillerini bazı farklılıklar dışında anlayabilmektedir.

Tarafından desteklenmektedirBetterDocs

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir